Teks Mawa Ragam Basa lan Basa Rinengga Kelas 8

 

Teks Mawa Ragam Basa lan Basa Rinengga

a.       Ragam basa gegayutan karo basa mau apa, kepriye, sapa, kapan, lan ana ngendi basa mau digunakake manut keperluane. Mula ragam basa kuwi bias kapilah-pilah manut dhaerah utawa wilayahe, situasine, lan panganggone. Ragam basa Jawa, yen dideleng saka wilayahe diarani dhialek, tuladhane ing Jawa Timur, ana dhialek, Surabayan, Malangan, Bojonegoroan, lan sapanunggalane. Yen dideleng saka kahanane bisa kapilah basa formal lan informal. Pranatane undha-usuk basa Jawa uga diarani unggah-ungguh basa.

b.      Basa rinengga salah sawijine lelewaning basa (gaya bahasa) asli kaprigelan olah basa minangka sarana olah rasa, olah jiwa, lan olah karsa. Lelewaning basa bisa katitik saka pilihan tembung, pangrakite ukara lan wacana, sing tundhone bisa ndadekake tambha endah, nges, lan mentes. Basa rinengga iku basa kan direngga, rengga tegese paes. Basa rinengga tegese baa sing dipaesi utawa dipacaki supaya luwih apik, endah, lan ngresepake.

Basa rinengga sing dadi underane rembug ing wulangan iki winates paribasan, bebasan, pepindhan, lan saloka.

1.      Bebasan : unen-unen kang ajeg panganggone, duwe teges pepindhan, sing dipindhakake utawa dibandhingake kahanan kan ulah-kridhane manungsa.

Tuladha:

a.       Esuk dhele sore tempe = gampang molah-malih lan ora teteg atine

b.      Kaya banyu karo lenga = paseduluran kang ora bias akur

c.       Arep jamure emoh watange = gelem kepenak ora gelem rekasane

2.      Saloka : unen-unen kang ajeg panganggone, duwe teges pepindhan, sing dipindhakake utawa dibandhingake wonge. Tuladhane :

a.       Gajah alingan suket teki, tegese lahir lan batine ora padha bakal ketara.

b.      Idu didilat maneh, tegese wong kang menehi dijaluk bali maneh utawa murungake janji kang wis diucapake.

c.       Kacang mangsa ninggala lanjaran, tegese pakulinane anak biasane niru tumindake wong tuwane.

 

3.      Pepindhan : unen-unen sing duwe teges emper-emperan utawa irib-iriban, diumpamakake kanggo mbangetake, lumrahe nganggo tembung lir, pindha, kadya, kaya, lan liya-liyane. Tuladhane :

a.       Kaya Lintang alihan, tegese cumlorot utawa cepet banget kaya kilat.

b.      Niba nangi, tegese anggone nyambut gawe polahe ora leren-leren siji mari ditandangi, sijine kudu enggal ditandangi maneh.

c.       Gagah prakoso kaya raden werkudara, tegese gagah, gede, lan kuwat banget.

4.      Paribasan : unen-unen sing ajeg panganggone, ngemu surasa wantah. Tuladhane :

a.       Ana catur mungkur, tegese ora gelem ngrungokake rerasan kang ora becik.

b.      Aji godhong garing, tegese wis ra ono ajine babar pisan.

c.       Cecak nguntal cagak, tegese gegayuhan kang ora imbang kekuwatane.